zwartkop

Najaarstrek begonnen

 

Vanochtend kwam ik in de tuin de eerste najaarstrekker tegen. In de voortuin zat een vrouwtje zwartkop, Sylvia atricapilla, luid te alarmeren tegen onze kat. Het is een verrassende soort. In parken en tuinen waar een dichte ondergroei is, zijn zwartkoppen de laatste jaren steeds algemener geworden. Het liedje klinkt elk voorjaar steeds vaker waar het groen is. 

De eerste herfstvogel, een vrouwtje Zwartkop met bruin kopje, vanochtend vroeg in onze voortuin. Foto AvBH

Zwartkopvrouw alarm
 

Vanaf nu gaat het snel. Zo nu en dan komen de trekkers op WWW langsvliegen.

 

Zwartkop

 
De zwartkop, Sylvia atricapilla, wordt ook wel zwartkoptuinfluiter genoemd, omdat de zang lijkt op die van de tuinfluiter. Het is een insecten etende zangvogel die in twee richtingen wegtrekt in het najaar. Een deel van alle zwartkoppen uit Midden-Europa trekt richting noordwest en kiest ervoor om te overwinteren langs de Noordzee in Nederland, België, Noord-Frankrijk en Engeland. Deze verplaatsing is sinds veertig jaar bekend. Ik heb in mijn dagboeken uit mijn schooltijd in de jaren zestig enkele waarnemingen van zwartkoppen in de wintermaanden genoteerd uit o.a. de Wassenaarse duinen. Een ander deel van de Midden-Europese vogels trekt naar het zuidwesten weg om te overwinteren in Spanje en Noord-Afrika.

In de winter schakelt de zwartkop van het eten van insecten over op het eten van vruchten zoals hier druiven. Foto: AvBH

De oosteuropese zwartkoppen trekken naar het oosten van tropisch Afrika tijdens de winter. Zo zien we dat zwartkoppen uit verschillende groepen bestaan. De trekrichting kan in dit geval een begin van evolutie naar een andere soort inluiden. De zwartkoppen die bij ons overwinteren hebben als voordeel, dat ze eerder terug kunnen zijn in hun broedgebieden dan de overwinteraars in Spanje. De eersten kunnen hun terugkeer beter plannen en de beste broedplaatsen bezetten. Tijdens strenge winters hebben de hier overwinterende vogels het veel moeilijker en zullen er niet veel het einde van de winter halen. Dan zijn de in het zuiden overwinterende vogels in het voordeel. De zwartkop is een typische soort die reageert op klimaatverandering.

Op 2 december zat dit mannetje zwartkop in een tuin in Zoetermeer bij matige vorst en na sneeuwval. Foto: Jetty Boer

Met dank aan Jetty Boer