zwarte els

Elzen, oerhollands

 
De zwarte els, Alnus glutinosa, was in de tijd dat ik in Zoetermeer ging wonen een algemeen voorkomende boom. De katjes trokken veel vogels aan. Vooral sijsjes die in het najaar op de katjes die nog aan de boom zaten afkwamen en die tegen het eind van de winter de op de grond gevallen zaden aten. Maar al snel zag ik dat op veel plaatsen de elzen werden weggehaald. En daarmee verdwenen de sijzen uit onze achtertuin.

Zwarte elzen hebben mannelijke en vrouwelijke bloemen die in katjes zitten. De zwarte proppen zijn de vrouwtjeskatjes van vorig jaar. Daaruit vallen nu de zaden. De vrouwelijke katjes van dit jaar zijn nog klein. De lange katjes zijn mannetjes.

Veertig jaar geleden zijn goedkoop elzen uit Oost- en Zuidoost-Europa ingekocht om aan te planten langs singels, dijken en in parken. De els was even dé modeboom van menige Plantsoenendienst. Daarbij werd onze inheemse zwarte els verdrongen. Jammer, want die is veel beter bestand tegen het hoge grondwater hier. De nieuwe elzen werden veel vaker ziek. In die tijd ging Bert Maas van de Stichting Bronnen oude Hollandse kades af, verzamelde daar zaden en  kweekte die op. Grote afnemers zoals Staatsbosbeheer plantten deze bomen die beter zijn aangepast aan onze omstandigheden.

De zaden van de zwarte els zijn ongeveer 2 mm groot. Ze worden in de winter door sijzen en barmsijzen en ook wel door andere vinken gegeten.

Nog maar vijf millimeter groot vrouwelijk katje dat later in het jaar uitgroeit tot de bekende elzenprop. Foto’s: AvBH

Met dank aan Johan Vos, stadsecoloog bij de Gemeente Zoetermeer.