steur

Mossel en vis

 
Al eerder schreef Wilde Wijde Wereld over de steur, Acipenser sturio, de leverancier van kaviaar. Steur  is net als houting, zeeprik, rivierprik en zalm een vis die voor zijn voortplanting de rivieren optrekt. Op de zalm na, die naar beekjes in het hooggebergte doortrekt, leggen de andere soorten hun eieren in de beddingen in de beneden- en middenloop van grotere rivieren zoals de Rijn en de Maas. Toen in de tweede helft van de vorige eeuw door steeds toenemende industriële lozingen extreme riviervervuiling optrad, werd die door de vis duur betaald. De bestanden hebben zich nooit meer helemaal hersteld. De houting geldt voor ons land als uitgestorven sinds 1930. Zeeprik en rivierprik komen nog sporadisch de rivieren op.

De voortplanting van de rivierparelmossel hangt af van de steur. De mossellarven hechten zich aan de kieuwen van de steur.

De steur zet zijn eieren deels af in de rivierparelmossel, Margaritifera auricularia. De larven van mossel en vis halen hun zuurstof uit het door de mossel en langs de kieuwen van de vis stromende zuurstofrijke water.
 
Met het verdwijnen van de rivierparelmossel, Pseudunio auricularia, verdween de steur uit de Europese rivieren. De industriële vervuiling speelde daarbij een grote rol.
 

Steur, Europa’s grootste zoetwatervis

 

Onlangs was er nieuws over een van de meest bedreigde en zeldzaamste vissen van Europa, de steur, Acipenser sturio. In de oceaan vlak voor de noordwestkust van Spanje werd op 23 november 2010 een steur gevangen van ruim twee meter en 120 kilo. Onlangs maakte natuurbericht er melding van. De Europese steur is in vrijwel alle West-Europese rivieren uitgestorven door overbevissing omwille van de kaviaar. Latere vervuiling van de grote rivieren gaf ze het laatste zetje. Steuren leven in zee niet ver van riviermondingen, maar trekken de rivier op om zich voort te planten. De laatste jaren worden er nog maar weinig gemeld. Bijna altijd zijn het soorten die uitgezet zijn. Wilde wijde wereld schreef hier eerder over.

Afgietsel van een meer dan een meter lange steur, Museoncollectienummer 211544. Foto Museon

In 1953 werd een van de laatste steuren in ons land gevangen. Daarna zijn vrijwel geen waarnemingen meer gedaan.

Er zijn alleen nog levensvatbare steurpopulaties in de Franse rivieren Gironde, Garonne en Dordogne. Met vissen uit die populatie is in 2007 een kweekprogramma opgezet om de steur terug te brengen in andere Europese rivieren. Wanneer dit programma slaagt, gloort er misschien ook hoop voor de zeldzame rivierparelmossel, Margaritifera auricularia, die voor zijn voortplanting afhankelijk is van de steur. Daarover meer in een komende bijdrage.
 
De kaviaarprijs is inmiddels erg hoog geworden. De meeste kaviaar is overigens niet meer afkomstig van de Europese steur maar van een andere soort die in zuidoost-Rusland leeft, de huso, Huso huso. Zijn kaviaar wordt door gourmands hoger ingeschat, waarmee de huso dezelfde weg kan gaan als onze steur.
 

Vreemde steuren

Faunavervalsing is een steeds verder om zich heen grijpend fenomeen. De lijst exoten die van alle continenten naar het onze verhuisd, wordt steeds langer. Zo zijn graskarper en het tropische visje guppy gewone verschijningen in het oppervlaktewater geworden. De graskarper plant zich niet voort en moet steeds opnieuw worden uitgezet, maar wat guppies op dit gebied kunnen, weet menigeen. De Siberische steur, Acipenser baerii, en de diamantsteur, Acipenser gueldenstaedti, komen in het Nederlandse water terecht doordat ze te groot voor de tuinvijver zijn geworden. Ze springen steeds op de kant, waarna de eigenaar ze in  groter water loslaat. Onze eigen steur, Acipenser sturio, is uitgestorven.

Diamantsteur gevangen in de Zoetermeerseplas in Zoetermeer door Denny Schrijvers op 3 september 2007. Lengte 134 cm, gewicht 14 kilogram.

Diamantsteur gevangen in de Zoetermeerseplas in Zoetermeer door Denny Schrijvers op 3 september 2007. Lengte 134 cm, gewicht 14 kilogram. Bron: http://www.totalfishing.nl/vangstmelding,12,9492.html

Siberische steur gevangen door Ellen en Rob de Lange in het Westerpark op 9 september 2009. Lengte 78 cm gewicht 3 kilogram. Foto: Ellen de Lange

Siberische steur, onderzijde kop. Foto: Ellen de Lange