spitsmuis

Dode muizen

 

Ieder jaar kom ik in de maand augustus dode bosspitsmuizen, Sorex araneus, tegen. Op 3 augustus van dit jaar lagen er twee vlak bij elkaar naast een fietspad. En vandaag vier weken later lagen er op dezelfde plaats weer twee. Rond het huis worden het jaar rond door de kat spitsmuizen gevangen die netjes voor de deur worden achtergelaten. Ze eten ze vrijwel nooit op. Daarvoor stinken ze te erg. Ik geef de kat gelijk, hun lucht is ook voor ons nauwelijks te harden. Kleine stinkdiertjes met stinkkliertjes zijn het. Ik begrijp die katten wel. Ze hebben liever brokjes. Blijft over het spel met de vangst tot de dood er op volgt.

 

Bosspitsmuis, Sorex-araneus. Foto AvBH

De donkere rug is op de flank begrensd door een roodbruine band, waardoor de bruinzwarte rug goed afsteekt. Spitsmuizen hebben een spitse kop, de neus is verlengd in de vorm van een klein slurfje. Bij het bovenste dier is dat goed te zien. Foto AvBH

 

Spitsmuizen zijn zenuwlijders. Hun dag bestaat uit tien periodes van bijna anderhalf uur waarin ze niet rusten. Vraatzuchtig jagen ze op slakken, kevers, pissebeddden, spinnen en andere strooiseldieren. De voortplantingstijd loopt van maart tot augustus. In die tijd werpt het vrouwtje tot drie keer toe vijf of zes jongen. Terwijl ze het eerste kroost nog zoogt dient de volgende worp zich al aan. Na vier weken moeten de jongen het zelf zien te rooien. Daarbij proberen ze hun ouders te verdringen. En dat verklaart waarom juist in augustus en in september/oktober dan meer dode spitsmuizen – worden gevonden. Volwassen dieren die niet op deze manier aan hun einde komen worden maximaal een jaar en vier maanden oud.

 

Bosmuizen zijn voornamelijk planteneters. Ze leveren meer voedingsstoffen aan roofdieren. Foto AvBH

Bosmuizen zijn voornamelijk planteneters. Ze leveren meer voedingsstoffen aan roofdieren. Foto AvBH

 

Bosmuizen, Apodemus sylvaticus, hebben grote ronde oren, bij spitsmuizen zijn die klein en nauwelijks zichtbaar. Hun kop is relatief veel groter en de staart is langer en dunner dan bij spitsmuizen.

 

hyujui

Bosmuizen worden door katten wel opgegeten. Foto AvBH

 

In de uitstekende Veldgids Europese Zoogdieren is meer over hun leefwijze en die van andere soorten te vinden.

 

Uilenballen pluizen

 

In het Rotterdamse natuurmuseum doe ik mee aan een onderzoek naar de muizen van Zuid-Holland in de braakballen van de kerkuil, Tyto alba. In mijn jeugd waren de nesten van kerkuilen in mijn provincie op de vingers van één hand te tellen. Omstreeks 1990 was de stand gedaald naar een droevige nul. Kerkuilen nestelen graag op boerenzolders en kerken waar hen door enthousiaste vogelaars nestkasten worden aangeboden. Niet zonder succes, want minstens 25 kasten in onze provincie zijn nu bewoond.

In drie avonden verwachten we veel meer te weten te komen over het voorkomen van de kleine muizensoorten in de provincie Zuid-Holland. Foto Janneke Reedijk

Om erachter te komen wat een kerkuil eet moet je tenminste 150 prooidieren determineren. Daarvoor zijn een veelvoud aan braakballen nodig. Foto Janneke Reedijk


Een van de betrouwbaarste manieren om erachter te komen welke muizensoorten ergens leven is het onderzoeken van braakballen van de kerkuil. Haren en botjes van de prooi verteren niet en worden door de uil uitgebraakt. Kerkuilen slikken muizen in hun geheel door. In één braakbal zitten dan vrijwel complete skeletten.

De kenmerkende roodgepunte tanden in de beide onderkaakhelften van de bosspitsmuis, Sorex araneus. Foto AvBH

Veldmuizen hebben afgeplatte kiezen om planten te kunnen vermalen. De tanden vooraan zijn knaagtanden. Foto AvBH


Er zijn diverse sites waar meer over het onderzoeken van braakballen en kleine zoogdieren staat. Heel overzichtelijk is die van Uilenballenpluizen waarin de telresultaten van de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland zijn samengevat. Verder zijn er in het hele land regelmatig pluisavonden. Pluis daarvoor de agenda van de Zoogdiervereniging uit.