libellen

Stormgast

 

Zondagmiddag 23 juni zag ik tijdens een opklaring een grote libel in de tuin. Al gauw werd mij duidelijk, dat het een voor het westen van het land niet zo gewone soort is. De Bruine korenbout, Libellula fulva, is meer in het oosten van het land te vinden. Ik wijt het aan de wind, dat deze mooie libel de tuin uitkoos om te rusten.

 

Een vrouwtje van de Bruine korenbout vanmiddag in Zoetermeer.

Een vrouwtje van de Bruine korenbout vanmiddag in Zoetermeer.

 

Het is me al eerder opgevallen, dat je bij veel wind extra moet letten op insecten die niet dagelijks in een stadstuin verdwalen. Zo zag ik vanmiddag in de voortuin een gele strontvlieg, Scatophaga stercoraria, op zonneroosje en een aantal niet alledaagse en ondefinieerbare vliegen.

 

Van boven zijn de kenmerken goed te zien: De zwarte vleugelpunten en de zwarte streep op het achterlijf die naar achter toe breder wordt maken deze soort onmiskenbaar. Foto's AvBH

Van boven zijn de kenmerken goed te zien: De zwarte vleugelpunten en de zwarte streep op het achterlijf die naar achter toe breder wordt maken deze soort onmiskenbaar. Foto’s AvBH

 

bruine-korenbout

 

De Vlinderstichting (what’s in a name?) houdt behalve vlinders ook de libellen in de gaten. Het kaartje hierboven is van hen afkomstig.

 

Libellenreservaat Zoetermeer

 

In 1992 bezocht ik de Floriade in Zoetermeer. In een van de attracties, de Poldertuinen, waren vijf vijvers te zien. Ik herinner mij nog, dat er scholeksters en tureluurs op de oevers liepen. En visdiefjes doken tussen de waterlelies naar stekelbaarzen. Landschappelijk was het een van de mooiste onderdelen van de Floriade. Ongetwijfeld hebben er toen al libellen gevlogen.

 

De Poldertuinen, onderdeel van de Floriade 1992, gezien vanaf de Balijbrug over de A12. Destijds ontbraken de bomen en was het een open landschap. Bereikbaarheid per fiets: ga naar knooppunt 2 in het netwerk van Haaglanden.

 

De laatste jaren ontdekten natuurliefhebbers steeds meer libellensoorten langs en op de vijvers. Zij opperden het idee om de Poldertuinen de bestemming Libellenreservaat te geven. Het is aantrekkelijk omdat je als bezoeker, lopend over de vlonderbruggen, vlak boven het wateroppervlak staat en daar de activiteiten van de libellen – en andere waterinsecten – goed kunt volgen. Parende libellen, eileggende libellen en libellenlarven die langs een stengel omhoog kruipen, uit hun vel kruipen, hun vleugels oppompen en daarna wegvliegen. Het is allemaal van heel dichtbij te volgen.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Op het mooi vormgegeven informatiebord is veel informatie over libellen te vinden.

 

De vuurjuffer is een van de eerste soorten die vliegt in het voorjaar. Door de late lente zijn zij dit voorjaar een maand later actief geworden. Mannetjes kiezen een tegen andere mannen verdedigde positie op een oever- of waterplant en komen direct in actie zodra zij een soortgenoot gewaar worden. Er is nog een andere roodgekleurde libellensoort, de koraaljuffer, Ceriagrion tenellum. Die is makkelijk te onderscheiden aan zijn rode poten (zwart bij de vuurjuffer).

 

Pyrrhosoma-nymphula_vuurjuffer_m_IMG_3297_130528_1280x853

Mannetje van de vuurjuffer. Het vrouwtje ziet er ongeveer hetzelfde uit, maar heeft meer zwart op het achterlijf. Foto’s AvBH

 

Tussen april en oktober zijn hier bij mooi weer wel 27 soorten libellen te zien. Niet allemaal tegelijk natuurlijk. Op het informatiebord is te vinden wanneer welke soorten te zien zijn. Een overzicht van alle soorten, de ligging en de bereikbaarheid van het reservaat, is te vinden op de website van de Zoetermeerse afdeling van de KNNV (Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging).

 

Vuurlibel

 
Tot het einde van de twintigste eeuw was de vuurlibel, Crocothemys erythraea, in ons land een grote zeldzaamheid. De eerste waarnemingen van deze Zuid-Europese en Afrikaanse soort dateren uit de jaren zestig. Pas 25 jaar later werd een zich voortplantende populatie ontdekt op de grens van Zeeuws-Vlaanderen en België, maar die verdween weer toen de plas werd droog gelegd. De laatste jaren worden ze steeds vaker gezien bij ons. Dat ze zich hier vestigen komt waarschijnlijk door de klimaatverandering. Je ziet ze alleen op warmere dagen vanaf een uur of tien ‘s ochtends.

Op de plek waar we de libel aantroffen, zagen we nog acht andere libellensoorten. Met dank aan Winfried van Meerendonk die op 27 juni j.l. deze soort als eerste ontdekte en herkende. Voor een overzicht van de waarnemingen dit jaar zie hier

De eerste bevestigde vuurlibel van Zoetermeer op het voormalige Floriadeterrein in Zoetermeer. Foto: AvBH 20 juli 2010

Gewone oeverlibel

 
Overal boven water, maar ook op droge plaatsen vliegen nu de libellen. Er zijn libellen, de juffers, die wanneer ze zitten hun vleugels langs hun lichaam houden. Zie daarvoor de variabele waterjuffer van 24 juni. Libellen die hun vleugels van het lichaam afhouden zijn de echte libellen. In hun leven leggen ze grote afstanden af en overbruggen zelfs continenten en zeeën. De gewone oeverlibel, Orthetrum cancellatum, is de algemeenste soort en wordt nu overal gezien. De mannetjes zijn makkelijk herkenbaar aan hun blauwberijpte achterlijf.

Man gewone oeverlibel. Zij houden een territorium langs het water en jagen daar op vrouwtjes om mee te paren. Vanavond hingen ze met velen aan bladeren en takken om op te warmen in de laagstaande zon

Vrouw van de gewone oeverlibel. Foto’s: AvBH

Dansende juffers

 

Een kwartiertje plat op je buik langs een vijver levert deze taferelen op. Het is de tijd van de dansende juffers. Op sommige sloten wemelt het van de kleine blauwe en groene libellen. De soorten hebben allemaal hun eigen patroon. Bij deze soort, de variabele waterjuffer, Coenagrion pulchellum, varieert dit nogal. 

Mannetje variabele waterjuffer. Op het stuk achter de kop zit aan de zijkant in het zwart een dunne blauwe streep met een punt erachter die doet denken aan een uitroepteken!

Man en vrouw in tandem. Het vrouwtje is bezig een ei af te zetten in de stengel van een waterplant. Ze kan ongeveer 400 eieren leggen in haar leven.

Lift-off en dansend op weg naar de volgende eiafzetting. Foto’s: AvBH