buizerd

Shitting Image

 
Mijn eerste ervaring met vogelpoep had ik als 8-jarig jongetje. Staand onder de meidoorn in onze achtertuin keek ik naar huismussen pal boven mij. Er viel iets in mijn oog. Ik gilde het uit en mijn moeder moest mijn oog uitspoelen. Later leerde ik, dat vogelpoep het bijtende urinezuur bevat. Ik heb het geweten.

 

Een van de voordelen van de moderne camera’s is het in serie kunnen schieten van meer foto’s. Met een animatieprogramma kun je daar eenvoudige filmpjes van maken. Je moet wel het moment suprême treffen. En dat lukte zaterdag met een Grote zilverreiger, Ardea alba, in de Eijsder Beemden bij Eijsden. De witte vogel maakte het, ondanks het donkere weer, toch mogelijk redelijke foto’s te maken.

 

shitting image_output_5tdk4H

 

Bij de sanitaire stop van vogels zitten hun veren in de weg. Wanneer ze niet opletten blijven ze zitten met een nauwelijks nog schoon te maken verenkleed. Voor veel vogels is het een ritueel, dat je als oplettende waarnemer aan ziet komen. In het filmpje zie je dat de broekveren naar beneden uitzakken en de anusregio ontbloten. Daarop speelde ik in bij het maken van de fotoserie. Vogelurine is sterk ingedikt, in de nieren wordt bijna al het water weer opgenomen in het bloed. Er is één uitgang, de cloaca. Daar komen urine en poep en ook de eieren langs, voordat ze het lichaam verlaten. Vogels combineren hun ‘stoelgang’. Poep en ingedikte urine komen tegelijk. Bij duivenpoep is dit goed te zien. Het is donker met een witte top. Dat laatste is de urine. Bij grotere vogels als reigers en roofvogels treedt menging op.

 

Een paar jaar terug maakte ik op Texel onderstaande fotoserie van een buizerd. Omdat ik er bijna recht onderstond was het proces goed te volgen.

miste mij op een haar. Foto's AvBH

Deze miste mij op een haar. Foto’s AvBH

Meer over de evolutionaire achtergronden van het uitscheidingstelsel bij vogels en het verschil met zoogdieren daarin is in een eerder gepubliceerde blog te vinden. Zoek op Buizerd, poep of plas? in het venster linksboven. Of klik op de tag buizerd hieronder.
 

Buizerd plukt prooi

 

Veel buizerds jagen lekker lui. Op een paal of hek zittend speuren ze onder zich naar beweging. Zo worden muizen en insecten gevangen. Soms bidden ze staand in de lucht met langzame vleugelslagen. Op de grond achtervolgen ze hun prooi ook lopend.

Biddende buizerd boven de Hongaarse poesta. Foto AvBH

 

Het zijn ook aaseters. Langs snelwegen ruimen ze doodgereden of nog levende verkeersslachtoffers op. Dan zie je ze ook op grotere dieren zitten zoals hier op het filmpje op een aangereden zwarte kraai.

 

 

Met dank aan Lia Koomen die de film maakte.

 

Buizerd, poep of plas?

 
De meeste vogels – enkele loopvogels als struisvogel en nandoe uitgezonderd – hebben geen urineblaas. Dat heeft te maken met de aard van het afvalproduct dat door de nieren wordt uitgescheiden.

Zoogdieren scheiden via hun urineblaas het zwaar giftige ureum uit. Om dat kwijt te raken is veel water nodig. Vogels zetten ureum om in urinezuur, dat nauwelijks oplosbaar is in water en daardoor veel minder giftig. Het is de witte ‘schijt’ op ramen en autoruiten. Vogels zijn daardoor beter aangepast aan het leven in droge klimaten, iets dat zij delen met hun voorouders, de reptielen.

Poepende of toch plassende buizerd? Deze foto maakt subtiel duidelijk dat gezonde vogels geen wc- papier nodig hebben. Ze stulpen tijdens de ontlasting hun cloaca uit en trekken hun veren op en spuiten met kracht. Het witte spul is urinezuur, in het midden is wat donkerder ontlasting te zien. Foto: AvBH

Een tweede groot voordeel van deze manier van uitscheiding is dat embryo’s, die zich binnen een ei ontwikkelen, geen water verliezen. Immers, het urinezuur slaan ze op binnen de kalkschaal. Was het afvalproduct het giftige ureum, dan zouden ze een mechanisme moeten hebben om dat, opgelost in veel water, kwijt te raken. Een vogeleischaal laat echter alleen gasuitwisseling toe.
 

Jager en gejaagde

 
Aan de plaatsing van de ogen herkent men het vogeltype.

Buizerds en alle roofvogels en uilen hebben hun ogen voorin de kop staan. Belangrijk om diepte zien en bij het lokaliseren en slaan van prooidieren. Hun zichthoek is niet meer dan 120 graden. Boven de ogen hebben ze een uitstekende beenbalk die lichtinval van boven verhindert. Foto AvBH

Krakeenden en de andere "gejaagden" (o.a. snippen, eenden, duiven) hebben ogen aan de zijkant van de kop. Samen kijken zij bijna 360 graden in het rond. De ogen steken een beetje buiten de kop uit, er is geen beenbalk boven en daardoor kijken ze ook omhoog. De hemelkoepel kunnen ze dan ook helemaal overzien. Foto AvBH

Paalzitter: Buizerd

 

Van augustus tot maart kom je overal buizerds, Buteo buteo,  tegen langs de snelweg. Mijn vrouw telt ze wanneer we naar Maastricht rijden. Soms telt ze aan de rechterzijde van de weg over tweehonderd kilometer tot dertig vogels op paaltjes of hekken. Vandaar zie je ze speuren op de grond naar prooi. Voor de logge buizerd is deze manier van jagen soms lucratiever dan het slaan van prooien uit de vlucht. Dat is meer de specialiteit van valken, sperwers en haviken.

Buizerds zijn tamelijk logge roofvogels. Ze zeilen bij voorkeur hoog in de lucht op zoek naar aas en levende prooi.

Langs polderwegen zie je ook paalzittende buizerds. Deze vogel sloeg even later in de berm een veldmuis. In een paar seconden was de prooi verslonden. Foto’s: AvBH