Vogels

Tegen de vleug

 

Vorige week schreef ik over de houtduif als vroege broeder in mijn tuin. Zaterdag zagen leden van de vogelwerkgroep Zoetermeer een broedende zwarte zwaan, Cygnus atratus, in de Polder van Poelgeest bij Oegstgeest. Ik schreef al eerder een blog over deze soort: zie hier. Ze worden als siervogels gehouden in particuliere vijvers. Maar ook in de vrije natuur zijn ze wel te zien. Behalve in zoet water ook op zee voor de kust. Zwarte zwanen komen oorspronkelijk alleen in Australië en Nieuw-Zeeland voor. In de 18e en 19e eeuw zijn ze – net als de dodo van Mauritius in de 16e en 17e eeuw – meegenomen naar Europa en in particuliere dierenverzamelingen terecht gekomen. De dodo redde het niet, de zwanen wel en die verwilderen soms. Broedend in de vrije natuur zien we ze de laatste tijd vaker. Meestal in de wintermaanden wanneer het in hun thuisland volop zomer is. Hun aantal groeit niet erg snel.

 

Zwarte zwaan op het nest. Let op de opgekrulde veren op de rug.

Zwarte zwaan op het nest. Let op de opgekrulde veren op de rug.

 

Mijn vrouw maakte een opmerking over de afwijkende veren van deze zwaan. Op de rug krullen de veren naar voren. Iets wat aan deze zwaan een bijzonder uiterlijk geeft. Het lijkt wel een beetje op kippenvel, maar dan voor zwanen…. In de populaire literatuur kon ik er niets over vinden. De zwarte zwaan lijkt nog het meest op onze knobbelzwaan met dit verschil, dat de hals dunner en veel langer is: even lang als het lichaam.

 

Op deze foto van dezelfde zwaan zijn de veren niet gekruld. Het mechanisme hoe ze dit doen is me niet duidelijk. Foto's Kees Luijks

Op deze foto van dezelfde zwaan zijn de veren niet gekruld. Het mechanisme hoe ze dit doen is me niet duidelijk. Foto’s Kees Luijks

 

Met dank aan Kees Luijks van de VWG Zoetermeer.

 

Halsbandparkiet, forens af

 

Tijdens de tuinvogeltelling heb ik ze gemist. Maandagochtend verschenen er dan toch twee in de appelboom in de achtertuin. Begerig keken ze naar beneden naar het vogelvoer van de teldag. Ze toonden zich in het geheel niet schuw, want ik kon rustig het raam van mijn werkkamer opendoen. Ondanks het vroege uur en het donkere weer kon ik zowel met de telelens (linker foto boven) als door de telescoop (rechter foto boven)foto’s maken. Door het gebrek aan licht laten ze nogal wat ruis zien.

halsbandparkiet_IMG_0665_140120_1280x960

Het mannetje heeft een zwarte kin- en keelvlek en een smalle zwarte en oranje halsband.

Het vrouwtje heeft een groene kop met een iets fletser gekleurde halsband.

Het vrouwtje heeft een groene kop met een iets fletser gekleurde halsband.

Halsbandparkieten, Psittacula krameri, zijn inmiddels ingeburgerd in ons land. In Zoetermeer, de stad waar ik woon, waren de eerste parkieten die hier kwamen forenzen. Overdag werkten ze hier om ‘s avonds te gaan slapen in Voorburg en Den Haag. Langzaam veranderde dat toen de eerste paartjes hier kwamen nestelen. Tegenwoordig is er een nog steeds groeiende groep parkieten die hier vast verblijven. Woonwerkverkeer is er nauwelijks meer.

 

Ze eten bloemen, bloemknoppen en vruchten. En ze zijn dol op pinda's.

Ze eten bloemen, bloemknoppen en vruchten. En ze zijn dol op pinda’s.

Een vrouwtje verkent een spechtengat.

Broeden doen ze in natuurlijke holtes. Hier verkent een vrouwtje een door een specht uitgehakt hol.

 

Op weg naar de slaapplaats.

Op weg naar de slaapplaats. Foto’s AvBH

 

PS
De houtduif van het vorige blogbericht heeft eieren. Er wordt gebroed!

 

Tuinvogeltelling 2014


Zaterdag heb ik meegedaan aan de Nationale Tuinvogeltelling, georganiseerd door Vogelbescherming. In het midden van de huiskamer had ik overzicht op zowel voor- als achtertuin.  Van de organisatie kreeg ik het volgende bericht terug.

 

achtertuin

voortuin

Geachte heer van berge henegouwen,  Hartelijk dank voor uw deelname aan de Nationale Tuinvogeltelling 2014! Samen met duizenden anderen heeft u meegedaan aan belangrijk onderzoek naar de tuinvogelstand in Nederland.

Dit is uw persoonlijke Tuinvogeltelling

Ekster 2
Houtduif 1
Kauw 10
Koolmees 2
Merel 5
Pimpelmees 2
Roodborst 1
Turkse tortel 2
Vink 5
Winterkoning 1

De voortuin trekt meer vogels. Het zijn deze winter vooral vinken die op de havermout afkomen. Het roodborstje kruipt op de voederplank en de mezen halen pinda’s uit de zakjes die in de conifeer hangen. Die conifeer beneemt ons al zo lang wij hier wonen het uitzicht op de straat. Maar we krijgen er veel voor terug. Zo ook gisteren tijdens mijn telling. Omhoog kijkend ontdekte ik bovenin de boom een nieuwsgierig oog. Met een scheve pupil keek de houtduif mij aan. Zij zat op wat bij houtduiven een nest genoemd mag worden. Een losse hoop takjes op een vork. Nadat ik foto’s had gemaakt begon zij te koeren en toen ik een paar uur later terug kwam zat zij er nog.

Koerend op het nest trok de houtduif tijdens de tuinvogeltelling mijn aandacht. Het nest is slordig en dun, dat je goed kan zien, dat er geen eieren in liggen. foto AvBH

Koerend op het nest trok de houtduif tijdens de tuinvogeltelling mijn aandacht. Het nest is slordig en dun. Je kunt goed zien, dat er geen eieren in liggen. foto AvBH

De achtertuin is voor meer dan driekwart betegeld. In het midden staat een eenzame appelboom waarop een paar maretakken, Viscum album, het al jaren goed doen. Tegen de garage groeit de druif. De meeste druiven gaan naar de vogels. De lijsterbes is in december omgevallen. Op de garages naast ons huis staat vaak water. De afvoer is gebrekkig en dat trekt grote gele kwikstaarten, Motacilla cinerea, aan die leven van rode muggenlarven. In de vijver van drie bij anderhalve meter zitten in de winter bruine kikkers, Rana temporaria. En dát ontgaat de blauwe reiger niet. Hij trekt er meer dan een uur voor uit om één kikker te pakken. Loerend op de garagerand wacht hij tot er wat beweging in het water is. Dan daalt hij af in de tuin. Dat is niet zonder risico, want zijn vluchtmogelijkheid is door de schutting, de appelboom en de garagemuur beperkt. Maar nood breekt wet. Roerloos, en soms met een poot vooruit bewegend komt de snavel steeds dichter bij het water. Het werk wordt voltooid op de garage waar een wasritueel volgt voordat de kikker omhoog wordt geworpen en ingeslikt. Maar dit jaar is het anders, de reiger is niet gekomen en de kwikstaart heb ik maar een paar keer gezien. De milde winter geeft aan, dat mijn tuinvogels nog voldoende voedsel kunnen vinden buiten het dorp en in de parken.

Onvolwassen Grote gele kwikstaart op de garages. Foto AvBH

Onvolwassen Grote gele kwikstaart op de garages. Foto AvBH

Onze dakreiger een paar jaar geleden op de rand van de garage. Foto AvBH

Onze dakreiger een paar jaar geleden op de rand van de garage. Foto AvBH

 

KoosTeddy

De katten Koos en Teddy zijn mede verantwoordelijk voor mijn tuinvogeltelling.

 

Shitting Image

 
Mijn eerste ervaring met vogelpoep had ik als 8-jarig jongetje. Staand onder de meidoorn in onze achtertuin keek ik naar huismussen pal boven mij. Er viel iets in mijn oog. Ik gilde het uit en mijn moeder moest mijn oog uitspoelen. Later leerde ik, dat vogelpoep het bijtende urinezuur bevat. Ik heb het geweten.

 

Een van de voordelen van de moderne camera’s is het in serie kunnen schieten van meer foto’s. Met een animatieprogramma kun je daar eenvoudige filmpjes van maken. Je moet wel het moment suprême treffen. En dat lukte zaterdag met een Grote zilverreiger, Ardea alba, in de Eijsder Beemden bij Eijsden. De witte vogel maakte het, ondanks het donkere weer, toch mogelijk redelijke foto’s te maken.

 

shitting image_output_5tdk4H

 

Bij de sanitaire stop van vogels zitten hun veren in de weg. Wanneer ze niet opletten blijven ze zitten met een nauwelijks nog schoon te maken verenkleed. Voor veel vogels is het een ritueel, dat je als oplettende waarnemer aan ziet komen. In het filmpje zie je dat de broekveren naar beneden uitzakken en de anusregio ontbloten. Daarop speelde ik in bij het maken van de fotoserie. Vogelurine is sterk ingedikt, in de nieren wordt bijna al het water weer opgenomen in het bloed. Er is één uitgang, de cloaca. Daar komen urine en poep en ook de eieren langs, voordat ze het lichaam verlaten. Vogels combineren hun ‘stoelgang’. Poep en ingedikte urine komen tegelijk. Bij duivenpoep is dit goed te zien. Het is donker met een witte top. Dat laatste is de urine. Bij grotere vogels als reigers en roofvogels treedt menging op.

 

Een paar jaar terug maakte ik op Texel onderstaande fotoserie van een buizerd. Omdat ik er bijna recht onderstond was het proces goed te volgen.

miste mij op een haar. Foto's AvBH

Deze miste mij op een haar. Foto’s AvBH

Meer over de evolutionaire achtergronden van het uitscheidingstelsel bij vogels en het verschil met zoogdieren daarin is in een eerder gepubliceerde blog te vinden. Zoek op Buizerd, poep of plas? in het venster linksboven. Of klik op de tag buizerd hieronder.
 

Helgoland

 

Helgoland Lange Anna

Een bekend beeld van het eiland: de 60 meter hoge Lange Anna vlakbij de noordpunt. De enige broedgelegenheid voor de op de rode rotsen broedende zeevogels in het oosten van de Noordzee.

 

‘s Morgens om half elf afvaart en om één uur ‘s middags sta je midden in de Noordzee op een roodgekleurd rotsblok van 2500 meter lang en 700 meter breed. Helgoland (= Heilig land) is zoals alle eilanden uniek. Geen auto’s, alleen een paar geruisloze elektrisch aangedreven taxi’s. En fietsloos. Het eiland is pas sinds 1890 Duits. Daarvoor was het Engels. In het verdrag bij de overdracht werd geregeld, dat het eiland een status aparte binnen Europa kreeg. Zo kun je er belastingvrij inkopen doen. Daaraan danken de Helgolanders een deel van hun welvaart. Dagelijks komen stromen dagjesmensen van de boot die sloffen sigaretten, parfum en flessen sterke drank kopen. De slijterijen en sigarettenwinkels verdringen elkaar in de straatjes bij de haven. Je ziet veel rokers op deze, wat luchtkwaliteit betreft, schoonste plek in Europa. Wie helemaal rust wil neemt de lift die je voor 80 cent van het Unterland naar het Oberland brengt. Daar kom je op een 60 meter boven de zee liggend plateau dat bestaat uit 250 miljoen jaar oud rood gesteente met de naam Bontzandsteen.

 

Jan van Gent

Jan van genten, Morus bassanus, broeden pas vanaf 1990 op Helgoland. Handig maken ze gebruik van de opstijgende winden langs de steile rotsen om hoogte te winnen. Foto’s AvBH

 

Vanaf augustus zet de veerboot veel vogelaars over. Dat heeft alles te maken met de start van het vogeltrekseizoen. Op de boot is het al merkbaar, want geregeld passeren op volle zee groepjes spreeuwen en leeuweriken die de overtocht van Scandinavië naar het vasteland van Europa maken. Zo nu en dan verdwijnen ze in de bek van meeuwen die de vermoeide landvogels in het water slaan om ze dan in één keer te verzwelgen. Tijdens mijn overtocht op 19 oktober vloog een merel een kwartier lang rondjes om de boot om tenslotte door te gaan naar het zuidwesten. Met de gps konden wij de snelheid van de boot meten: 30 km per uur. De vogel vloog sneller. We schatten een minimale snelheid van 50 km per uur!