Zoogdieren

De laatste tand

 

Vandaag is mijn laatste werkdag bij het museum. Maar de Wilde Wijde Wereld draait door.Vaak kwamen er bezoekers langs met iets dat ze gevonden hadden en waarvan ze meer wilden weten. Op de valreep vanmiddag kwam Aaliyah met haar zusje en moeder langs met een tand. Aaliyah had de tand gevonden in een zandhoop op het Malieveld in Den Haag. Of er iemand was die er meer over kon vertellen. Het bleek een hoektand van een varken te zijn.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Aaliyah met de door haar op het Haagse Malieveld gevonden varkenstand. Foto Gisèle van Eick Museon

 

Varkentjes zijn lieve dieren zolang ze in tekenfilms of strips spelen. In werkelijkheid kunnen ze ook heel gevaarlijk zijn. Ze eten namelijk alles. Toen ik kinderen had met de leeftijd van Aaliyah werd ik door de boer gewaarschuwd niet te dicht bij de zeug te komen. En dat klopte, want het moederke begon direct aan mijn schoen te knabbelen.

 

Op een boerderij in Hongarije komt 's avonds na de hele dag op de puszta gescharreld te hebben een varken terug naar de stal. Foto AvBH

Op een boerderij in Hongarije komt ‘s avonds, na de hele dag op de puszta gescharreld te hebben, een varken terug naar de stal. Foto AvBH

In slachtafval, of dat nu recent is of meer dan 1000 jaar oud, worden veel resten van huisdieren gevonden. Daar zitten vaak varkens bij.

 

Fossielendokter

 

Direct na de voltooiing van de Zandmotor voor de kust van Monster in 2011 werden daar veel ijstijdfossielen gevonden. Eerst alleen daar, later ook verspreid langs het strand tussen Hoek van Holland en Scheveningen. Dat heeft ertoe geleid, dat regelmatig bij het museum wordt aangeklopt met verzoeken tot determinatie. Soms mogen we de fossielen houden. Maar als dat niet het geval is, dan helpen we de vinders toch bij de determinatie. Met hulp van de literatuur, maar ook met die van collega’s van verwante musea is meestal wel te achterhalen om welke soort het gaat.

 

mammoetslagtand

Op 11 april kwam de familie de Ridder aan de balie met een fragment van een slagtand van een wolharige mammoet, Mammuthus primigenius. Wolharige mammoeten leefden van 300.000 jaar tot 6.000 jaar geleden. Foto AvBH

Wie zulke fossielen vindt en ze thuis in de vensterbank legt zal na enige tijd merken, dat er scheuren in komen. En het slot is, dat het eens gave fossiel in stukken in de vuilnisbak belandt. Maar niet bij mevrouw en meneer de Ridder thuis! Zij hebben hun stuk slagtand keurig in een bak met zoet water gelegd en dit regelmatig ververst. Daardoor lost het zout van vele eeuwen op in het water. Dit proces betekent alleen maar uitstel. Nog steeds zal het fossiel – zij het later – uit elkaar vallen. Het moet gefixeerd worden met een lijmachtige substantie die vloeibaar genoeg is om in de tand door te dringen. Zij probeerden het met een in water oplosbare lijm, maar dat hielp niet. Het is beter dit met een lijm te doen die in aceton oplosbaar is. Dat nu is gebeurd. In het museum. De levensduur van het fossiel is daarmee vergroot.

 

Met dank aan mevrouw Vic Viveen van het Museon.

 

Neushoorns op het strand

 

Het strand is behalve een populaire plek om snel te verbranden een plek voor gelukszoekers. In mijn jeugd vond ik op het Katwijkse strand een zware zilveren ring die op de vloedlijn was bloot gespoeld. Ik vond hem niet mooi en dat maakte, dat ik hem als gevonden voorwerp heb ingeleverd bij de strandpolitie. Ik liet daar mijn adres achter en hoorde er tot mijn teleurstelling nooit meer iets over.

 

Dat moeten Kristian en zijn vader Arie Hoogenraad inmiddels ook zijn gaan denken, want nadat Kristian vorig jaar een prachtige kies vond op het strand van Monster en deze bij mij bracht, bleef een reactie van mij uit. Excuus daarvoor heren!

 

Onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn uit het pleistoceen.

Onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn uit het pleistoceen.

 

pleistocene-kies-Monster-strand

Het kauwvlak laat zien, dat wolharige neushoorns planten aten. Foto’s AvBH

 

Maar dan is ie er nu toch nog. Het is een prachtige onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn, Coelodonta antiquitatis. Onderkaakspremolaar is misschien wat moeilijk te snappen. In gewoon Hollands is het een valse kies uit de onderkaak. Die hebben wij ook, twee direct achter elke hoektand. Wanneer je die met deze kies van 6 centimeter lengte vergelijkt, dan zie je hoe klein wij zijn vergeleken bij deze ijstijdgigant.

 

Voor de kust bij Ter Heijde is het eens zo smalle strand onherkenbaar veranderd. Waar eens badgasten bij vloed elkaar tussen de Delflandse Hoofden verdrongen ligt nu een grote, lege zandvlakte waar je botten en tanden van mammoet, neushoorn, bever, paard, enz. kunt vinden. De vlakte heet officieel Zandmotor en is bedoeld om de kust tussen Monster en Scheveningen te versterken.

 

Met dank aan Jelle Reumer van het Natuurhistorisch In Rotterdam voor de hulp bij de determinatie.

 

 

Opnieuw bruinvis aangespoeld

 
Nu bijna een jaar geleden vonden mijn dochter en ik een bruinvis, Phocoena phocoena, op de Zandmotor bij Monster. Gisteren liepen wij van Den Haag naar Hoek van Holland. Even voorbij de Zandmotor lag er opnieuw een dode bruinvis, nu heel wat verser dan de vorige. Alleen de kop was aangevreten door de meeuwen. Je herkent een dode bruinvis op het strand aan de stompe kop, het lage rugvinnetje en de kleine platte staart.

 

De bruinvis gistermiddag op het strand van Monster. Foto's AvBH

 

Een aantal jaar terug is er een meldpunt walvisstrandingen opgericht. Daar kan iedereen vondsten, liefst met foto, kwijt. Ook op de site waarneming.nl is er gelegenheid meldingen te doen.

Vaak zijn de kadavers al een eind op weg in het verrottingsproces wat het tot een onaangenaam gezicht maakt. Hieronder nog enkele foto’s. Het hoofd van de bruinvis is aangevreten door meeuwen die het op ogen en hersens voorzien hebben.

Staartvin

Buikzijde

Aangevreten kop

Anus en melkklieren

Columbus en het paard

 

Columbus en het paard, Equus caballus, bereikten Amerika in 1492. De indiaanse bevolking stond perplex bij het zien van het manpaardwezen. Even dachten ze, dat er goden gekomen waren om hen te straffen. Soms ontsnapte een paard aan zijn berijder, want die werd wel eens van het paard geschoten.  

De paarden verwilderden op de prairies tot de mustangs die in Westernfilms de cowboys dragen. Foto AvBH

Ondanks al het nieuwe dat Columbus naar de Nieuwe Wereld bracht is voor het paard Amerika een oude wereld, want tot 16.000 jaar terug leefden daar nog wilde paarden. De eerste mensen trokken een paar duizend jaar later uit Azië de Beringstraat over, maar troffen toen geen paarden meer aan.

Replica van een oerpaardje, Propalaeotherium hassiacum (Museonnr. 163694) uit de groeve Messel bij Darmstadt in Duitsland. Ouderdom: Midden-Eoceen. Foto Museon

Wie de fossielen van 30 miljoen jaar geleden onderzoekt, ontdekt dat het in Noord-Amerika ooit gewemeld heeft van paarden, zowel in soorten als in aantallen. Via landbruggen emigreerden enkele keren in de geologische geschiedenis paarden uit Amerika naar Azië, Europa en Afrika. In Amerika stierven ze uit, terwijl in Azië het Przewalskipaard en de ezels en in Afrika de zebra’s tot op de dag van vandaag voortbestaan. Die drie zijn maar een kleine afspiegeling van de rijkdom aan soorten die ooit over de Noord-Amerikaanse prairies zwierven.

 

De eerste paarden waren samen met hun verwanten, neushoorns en tapirs, bosbewoners die van het blad van bomen leefden. Toen het klimaat kouder en het landschap opener werd, raakten grassen in de meerderheid. Paarden pasten zich aan het eten daarvan aan. Het hield in, dat zij een veel slijtvaster gebit nodig hadden om de harde bladen van grassen te kunnen eten. En omdat ze in een open landschap leefden, ontwikkelden ze langere poten om sneller te kunnen vluchten.

 

Mens en paard zijn nauw met elkaar verbonden. Er zijn er zelfs die met paarden kunnen spreken. In de VS verliep de evolutie van het paard wel heel snel na de komst van Columbus…..