Amfibieën

Een jaar later

 
Een jaar geleden postte ik het laatste bericht. Dat ging over de bruine kikker. Het voorjaar is tot nu zeer koud geweest. De kikkers hebben zich daar niets van aangetrokken. Op 19 maart hoorde ik de eerste kikker brommen in de vijver. Het duurde nog tot 30 maart voordat de eerste eiklomp in het water dreef.

 

Deze vrouw zeulde de halve dag met een van de mannen rond in de tuin. Zij puilt uit van de eieren. Foto AvBH

Deze vrouw zeulde de halve dag met een van de mannen rond in de tuin. Zij puilt uit van de eieren. Hij heeft nog wel wat ruimte op zijn buik… Foto AvBH

 

Het ging er net als andere jaren weer heftig aan toe. De vrouwen werden van alle kanten besprongen. Sommige waren hier kennelijk niet zo van gediend en verlieten de vijver met man erbij. Ik heb alweer wat eieren in het warmere water van het aquarium gedaan. Dan kun je zien hoe snel de ontwikkeling gaat. Het net gelegde kogelronde ei verandert in een dag in een platte zogenaamde neurula. Deze weg zijn wij ook gegaan. Leuk om eens per jaar te volgen.

 

Een maand vroeger!

 
Door de zachte winter doen de bruine kikkers, Rana temporaria in de vijver het precies een maand vroeger dan vorig jaar. Er is nog een verschil met april 2013. Het spektakel in de vijver was toen na een week al voorbij. Dit voorjaar duurt het langer, met als gevolg meer eiklompen. De kikkers zijn zo gemotiveerd, dat ze overdag gewoon doorgaan met hun liefdesspel: brommen, omhelzen, wisselen, bevruchten, afzetten van eieren. Daarbij komt nog dat ze minder schuw zijn dan vorig jaar. Ik kan nu op klaarlichte dag aan de rand van de vijver gaan zitten.
 

Dit is de Neurula, het mooist te zien aan het middelste ei. Het embryo strekt zich, over de lengte loopt een gleuf, de neurale buis die het ruggenmerg vormt. Straks sluit die zich. Rechts boven zijn de aanleg van de ogen en de kieuwen te zien. Die moeten nog verder uitgroeien. Wij hebben er ooit ook zo ongeveer uitgezien. Foto AvBH

Dit is de Neurula, het mooist te zien aan het middelste ei. Het embryo strekt zich, over de lengte loopt een gleuf, de neurale buis die het ruggenmerg vormt. Straks sluit die zich. Rechts boven zijn de aanleg van de ogen en de kieuwen te zien. Die moeten nog verder uitgroeien. Wij hebben er ook zo ongeveer uitgezien. Foto AvBH

 
Vorig jaar is de hele ontwikkeling mislukt. Alle eieren, honderden waren het er, stierven. De eieren die het wel tot kikkervisje brachten haalden het ook niet. Waarschijnlijk komt dat door de regen die er is gevallen toen. Regen is zuur en daar kunnen ze niet tegen. Ik weet van vroeger, dat kikkereieren heel gevoelig zijn voor verandering van water. In kraanwater dat je in een aquarium stopt redden ze het niet. Ze ontwikkelen zich het beste in hun eigen water. Een tuinvijver is geen natuurlijk water. Toch is het eerder wel goed gegaan. Ik heb jaren meegemaakt, dat de kikkertjes overal in de tuin rond sprongen, achterna gezeten door katten.
 

Pas gelegde eiklompen steken altijd en beetje boven water uit. Hier zie je heel goed de omringende dooier en het nog ronde embryo. Dit is de nacht voor de foto gelegd. De bruine kleur is ontstaan door de flits.

Pas gelegde eiklompen steken altijd een beetje boven water uit. Hier zie je de grijsblauwe dooier met in het midden het nog ronde embryo. De eieren zijn de nacht voordat de foto is gemaakt gelegd. De bruine kleur ontstaat door de flits. Foto AvBH

 
Wanneer je leerplaten ziet waarop de kikkerontwikkeling van ei tot volwassen kikker wordt getoond, dan geven die allemaal een kortere tijdsduur op voor de verschillende ontwikkelingsfasen. Bij mij buiten duurt het langer. Begrijpelijk, want koudbloedige dieren leven al naar gelang de temperatuur sneller of langzamer. De meeste leerplaten zijn getekend naar dieren in het laboratorium waar het warmer is.

 

Dit spel gaat nog wel even door. In steeds wisselende groepen. Foto AvBh

Dit spel gaat nog wel even door. In steeds wisselende groepen. Foto AvBh

 

Schoolplaat waarop de ontwikkeling van de kikker te zien is. Rechtsboven en in het midden boven komen overeen met de foto's. Copyright 1941 Carleton College Biology Department

Schoolplaat waarop de ontwikkeling van de kikker te zien is. De stadia rechtsboven en midden boven komen overeen met mijn foto’s.
Copyright 1941
Carleton College Biology Department

 
Mijn kleindochter van bijna drie heeft haar eerste eitjes op haar kamertje staan. Toen ze ze zag kon ze het verband met de volwassen kikker nog niet leggen. Ze staarde niet begrijpend in het potje met dril. Het bleef abstract. Maar ja, dat was voor de volwassen middeleeuwer bij het verdwijnen van de zwaluwen in de winter ook het geval. Zij dachten dat die in de modder kruipen waar ze hun nesten van metselen. Nu verdwijnen zwaluwen ook in rap tempo, maar weten we hoe dat komt. Geen modder meer.

 

Ribbensalamander

 

De Spaanse dierenwereld herbergt bijzondere soorten. In het water leven veel soorten amfibieën die je alleen achter de Pyreneeën aantreft. Een daarvan is de ribbensalamander, Pleurodeles waltl, met heel aparte eigenschappen. De ribben schijnen door de huid en kunnen worden opgezet. Het is de enige europese salamander die van zich afbijt wanneer je hem pakt. Daarbij maakt hij een afwerend geluid. En als dat nog niet genoeg is, hij scheidt een onaangename geur af.

 

Ribbensalamander is de grootste Europese salamander; ze worden tot 30 cm lang. Hier zien we een een jaar oud dier.

 

Ondanks al die afschrikking heeft deze stinkerd het toch ver geschopt. De salamander is een ervaren ruimtereiziger. Verschillende keren is hij als proefdier meegereisd. Het zijn makkelijke dieren, die je in aquariumwinkels kunt kopen. Ze zijn gemakkelijk te houden. In wilde staat leven ze alleen in Spanje en Marokko.

 

Aan de flank zie je als geeloranje vlekken de ribben doorschemeren. Foto’s AvBH

 

Kikkerbal

Ze leggen hun schuwheid totaal af en zijn alleen geïnteresseerd in elkaar. Ik kon ze aanraken.

Ze leggen hun schuwheid totaal af en zijn alleen geïnteresseerd in elkaar. Ik kon ze aanraken.

 

Nooit eerder had ik zoveel kikkers, Rana temporaria, in de vijver als dit jaar. Van alle kanten kwamen ze op 7 april, toen de temperatuur ook ‘s nachts boven de tien graden bleef, in haast aanspringen. Stoere knapen met dikke bovenarmen omklemden iele dames. Zondag 14 april was ongeveer 10% van de vijver bedekt met eierklompen. De wellustigen wisten van geen ophouden, overdag en ‘s nachts ging het bal gewoon door. Tijdens de kikkerhochzeit wordt niet gegeten. Later zal ik een deel van de eiklompen overbrengen naar de sloot verderop. De gevaarlijke reiger zie ik niet meer. De kikkers hebben het weer overleefd ondanks de vele aanslagen in de koude tijd toen ze van de bodem van de vijver aan des reigers snavel werden gespietst.


 

Een week na hun verschijnen in de vijver was het op maandag 15 april weer rustig. Orgie voorbij. Wat rest zijn de eiklompen. Volgend jaar is het volgende bal. Ik ga nu de ontwikkeling van de eieren volgen.
 

De eieren zijn gelegd. Foto's en film AvBH

De eieren zijn gelegd. Foto’s en film AvBH

 
 

Boomkikker

 

De meeste boomkikkers leven in de tropen van Amerika, Zuidoost Azië en Australië. Bij ons komt één soort, Hyla arborea, voor. Dit beestje van nauwelijks vier centimeter is door zijn aandoenlijke gedrag en groene kleur in het verleden massaal weggevangen voor de handel. Nu is de boomkikker een beschermde soort. Maar nog steeds maken we de gevolgen mee van hun gevangenschap. Liefhebbers zetten boomkikkers overal uit. En soms slaan ze aan. Dat gebeurde eerder in stadstuinen in de binnenstad van Den Haag en nu weer in de duinen tussen Wassenaar en Scheveningen. Jaargenoot Herman Berkhoudt stuurde mij een foto van zo’n kikkertje. Je voelt je bijna tot kabouter vervallen bij het zien van zoveel bevalligs.

De oog- en flankstrepen en de opvallende zuignapjes aan de tenen maken de boomkikker onmiskenbaar. Foto Herman Berkhoudt

Goede kans, dat deze vestiging in de duinen blijvend is. Het gebied is niet lang geleden op de schop genomen en schoongemaakt en min of meer teruggebracht in de staat van voor de infiltratie die begon in 1940. Dat maakt dat de kikkers zich misschien blijvend gaan voortplanten in de vochtige duinvalleien.

Met dank aan Herman Berkhoudt. Meer foto’s van hem zijn hier te vinden.