Paddenstoelen

Heksenboter

 
Heksenboter, Fuligo septica, is een slijmzwam die bestaat uit een gele massa, het plasmodium dat beweegt en eet. Slijmzwammen leven in het niemandsland tussen dieren, planten en schimmels. Paddenstoel? Dier? Plant?  Eerst was heksenboter het ene, toen werd ‘t het andere, nu heeft het een rijk alleen.

Prachtig fel geel kleurt heksenboter. Het is er en verdwijnt ploteling weer. Foto AvB

Heksenboter is van alles wat: microscopisch kleine geslachtscellen met schijnvoetjes, een groot – tot soms een halve meter doorsnede – en slijmerig gekleurd plasmodium met veel kernen en zonder celwanden dat als het beslag van een pannenkoek traag over de grond vloeit onderwijl allerlei rottende zaken etend. Verslechteren de omstandigheden, dan ontstaan er steeltjes waarvandaan sporen de hele wereld over gaan om jaren later onder gunstige omstandigheden te kiemen. Heksenboter kent geen grenzen: dat dode en rottende, het is overal.
 

Inktvlekkenzwam

 


 
Hoe komen de bladeren van de esdoorn zo zwartgevlekt? “Ja, dat doen de kabouters ook,” zei Windekind. “Als zij ‘s nachts geschreven hebben, gooien zij ‘s morgens de rest van hun inktpotjes over die bladeren uit. Zij houden niet van die boom. Van essenhout maken ze kruisjes en stelen voor kerkenzakjes.”

 
Zo zag Frederik van Eeden in De kleine Johannes het blad van de esdoorn.
 
Een week geleden liep ik in de duinen en zag, dat bijna alle esdoorns, Acer pseudoplatanus, zwarte vlekken hebben. De inktvlekkenzwam, Rhytisma acerinum, is de veroorzaker. Andere boomsoorten hebben hun eigen inktvlekkenzwam. Maar dat doen kabouters die uit een ander inktpotje tappen.

 

Paddenstoel op paddenstoel

 
Ik kreeg van mijn collega Rob Schouten een paddenstoel met daarop groeiend een andere paddenstoel. Van zwammenspecialist Leo Jalink kwam het antwoord: “Dat wittige ding is een Poederzwamgast, Asterophora lycoperdoides, op een oude Grofplaatrussula, Russula nigricans. De poederzwamgast is een parasitaire plaatjeszwam die uitsluitend op deze soort groeit. De wetenschappelijke naam Asterophora is afgeleid van de stervormige sporen.

Grofplaatrussula met poederzwamgasten. Foto: AvBH

Traliestinkzwam meurt en geurt

 
Mike Hirschler stuurde mij een opmerkelijk bericht uit Schalkhaar in Overijssel. Op het terrein van een bevriende hovenier groeit al enige tijd de rode traliestinkzwam, Clathrus ruber, een zeldzame paddenstoelsoort. De eerste vondst werd er gedaan in september 2002. Toen was het de zevende keer dat deze paddenstoel in Nederland werd aangetroffen. De eer van de eerste vondst komt toe aan de koning van de planten, Carolus Linnaeus, de zweed die het systeem ontwikkelde waarmee planten en dieren benoemd worden. Daarover een andere keer meer in wilde wijde wereld.

De zwam begint als witte bol (links), het heksenei, dat openbarst waarna de rode traliezwam zich ontvouwt

Deze traliestinkzwammen zijn gebonden aan zwarte bamboe. Die binding wijst op een relatie van de paddenstoel met de tropen. De traliezwammen die in dennenbossen gevonden worden komen oorspronkelijk uit het middellandse zeegebied. Bij mij rijst dan de vraag of er sprake is van één soort. Waarschijnlijk draagt de opwarming van de aarde bij aan het vaker optreden van deze spectaculaire paddenstoel in ons land.

De paddenstoel verspreidt een sterke aasgeur die aasvliegen en aaskevers aantrekt, die de sporenmassa eten en zo voor verspreiding van de sporen zorgen. In Schalkhaar zijn inmiddels alle dertig zwammen uitgegroeid. Foto’s: Mike Hirschler

De rode traliezwam is ook gevonden in Alphen a/d Rijn. Hier enkele exemplaren uit Avifauna. Foto: Hans Adema

Ik bedank Mike Hirschler En Hans Adema voor het sturen van de foto’s en Mike voor het achtergrondverhaal dat in de Stentor is geplaatst.

 

Zwavelzwam maakt einde aan boom

 
In de museumtuin zijn vanaf de opening van het Gemeentemuseum in 1935 en veel later het Museon verschillende bomen geplant. Sommige daarvan zijn nu aan hun einde toe. Op deze Prunus op leeftijd staat nu aan de voet de zwavelzwam, Laetiporus sulphureus. Hans Adema schreef mij dat deze zwam het einde van de boom inluidt. De zwam slaat sluipend van binnenuit toe. De boom laat nu nog geen tekenen van ziekte of verval zien, komt normaal in blad, maar binnenkort zal het plotseling met hem gedaan zijn.

Binnen in de boom is een uithollingsproces aan de gang als gevolg van de werking van de paddenstoel. Het hout verkleurt roodbruin en verdroogt. Er is nu nog niets te zien

De zwavelzwam aan de voet van de Prunus in de museumtuin. Foto’s AvBH