Klimaatverandering

Koude oorlog

 
Op het internet vond ik deze foto van een ijsbeergezin bij een onderzeeër. De koude oorlog in het noordpoolgebied loopt op zijn einde dacht ik bij het zien ervan.

 

1280px-Polar_bears_near_north_pole_US navy footageFoto “U.S. Navy”

 

De ijsbeer, Ursus arctos, is als soort nog heel jong. Zijn evolutiegeschiedenis hangt ten nauwste samen met het optreden van ijstijden. Ongeveer 600.000 jaar geleden splitste hij zich af van de kleinere bruine beer, niet van de Grizzlybeer. Uit DNA-vergelijking blijkt, dat zijn voorouder uit Europa komt. Van daaruit heeft de ijsbeer het hele poolgebied veroverd waar hij het enige grote roofdier is. Van zijn geboortegrond Europa is hij al lang verdwenen, want door de opwarming sinds de laatste ijstijd verdween daar het ijs. De ijsbeer is een toppredator, hij staat bovenaan de voedselketen, waardoor hij extra gevoelig is voor milieuvervuiling. Door de extreem koude leefomstandigheden moeten hij en ook zijn prooidieren veel reservevet in het lichaam opslaan. Hiermee slaat hij ook hoge concentraties PCB’s op, met alle gezondheidsgevolgen van dien. Bovendien verdwijnt door de versnelde opwarming van de aarde zijn leef- en jachtgebied, wat naar verwachting de soort binnen honderd jaar de das om zal doen. En daarmee verdwijnt een van de jongste zoogdieren sneller dan ooit een zoogdier deed. Een triest record.

 

Lang leve de Koningin

 

Hommels zijn bijen die in koudere streken leven. Tot in het hoge noorden van Europa en tot boven de boomgrens in de Alpen kun je ze tegenkomen. Soms zie je al op een zonnige dag in januari de eerste hommel vliegen. Dat is altijd een het jaar ervoor bevruchte koningin. Alleen zij overwintert. Haar volk is van de honger gestorven in de herfst. Wanneer je haar tegenkomt is zij net begonnen met de stichting van een nieuw volk.

 

De eerste hommels die je ziet vliegen in het voorjaar zijn altijd koninginnen, geen koningen.

De eerste steenhommels, Bombus lapidarius, die je ziet vliegen in het voorjaar zijn altijd koninginnen, geen koningen.

 

Bij ons bestaat in juli en augustus een hommelvolk uit 100 tot 150 werksters. Maar in Lapland waar de zomers kort duren komt de koningin wel eens tijd tekort om een eigen volk te stichten. Ze moet zichzelf in leven houden en maar hopen dat een jaar later zij nog een kans krijgt om een klein volkje te stichten.

Veel meer dan bijen en wespen zijn hommels variabel in hun kleuren. Engelse hommels zijn anders dan die van het vasteland en in de bergen zijn ze zwarter gekleurd dan hun soortgenoten van het laagland. Zwart absorbeert immers meer warmte dan lichte kleuren. De verschillen zijn waarschijnlijk ontstaan in de ijstijden. Toen het landijs naar het zuiden begon te schuiven trokken deze hommels met de ijsrand mee. In het zuiden ontmoetten ze hun meer in warme gebieden levende soortgenoten en mengden zich daarmee. Continue reading

Neushoorns op het strand

 

Het strand is behalve een populaire plek om snel te verbranden een plek voor gelukszoekers. In mijn jeugd vond ik op het Katwijkse strand een zware zilveren ring die op de vloedlijn was bloot gespoeld. Ik vond hem niet mooi en dat maakte, dat ik hem als gevonden voorwerp heb ingeleverd bij de strandpolitie. Ik liet daar mijn adres achter en hoorde er tot mijn teleurstelling nooit meer iets over.

 

Dat moeten Kristian en zijn vader Arie Hoogenraad inmiddels ook zijn gaan denken, want nadat Kristian vorig jaar een prachtige kies vond op het strand van Monster en deze bij mij bracht, bleef een reactie van mij uit. Excuus daarvoor heren!

 

Onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn uit het pleistoceen.

Onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn uit het pleistoceen.

 

pleistocene-kies-Monster-strand

Het kauwvlak laat zien, dat wolharige neushoorns planten aten. Foto’s AvBH

 

Maar dan is ie er nu toch nog. Het is een prachtige onderkaakspremolaar van een wolharige neushoorn, Coelodonta antiquitatis. Onderkaakspremolaar is misschien wat moeilijk te snappen. In gewoon Hollands is het een valse kies uit de onderkaak. Die hebben wij ook, twee direct achter elke hoektand. Wanneer je die met deze kies van 6 centimeter lengte vergelijkt, dan zie je hoe klein wij zijn vergeleken bij deze ijstijdgigant.

 

Voor de kust bij Ter Heijde is het eens zo smalle strand onherkenbaar veranderd. Waar eens badgasten bij vloed elkaar tussen de Delflandse Hoofden verdrongen ligt nu een grote, lege zandvlakte waar je botten en tanden van mammoet, neushoorn, bever, paard, enz. kunt vinden. De vlakte heet officieel Zandmotor en is bedoeld om de kust tussen Monster en Scheveningen te versterken.

 

Met dank aan Jelle Reumer van het Natuurhistorisch In Rotterdam voor de hulp bij de determinatie.

 

 

As van de Krakatau-uitbarsting in 1883

 

In onze museumcollectie hebben we as afkomstig van de bekende vulkaanuitbarsting in 1883 op het eiland Krakatau tussen Sumatra en Java. Het is een van de best beschreven uitbarstingen ooit.

Potje met as van de Krakatau-uitbarsting op 27 augustus 1883 in de zaal Vulkanen en Aardbevingen in het Museon

 

 




Wanneer je naar de grafiek hieronder kijkt zie je dat Krakatau 1883 verbleekt bij de uitbarsting van een andere vulkaan in de Indonesische Archipel, de Gunung Tambora op het eiland Sumbawa in 1815. Van deze laatste is veel minder bekend, omdat Sumbawa heel dun bevolkt was. De doorlopende zwarte lijn geeft het verloop van het CO2 gehalte in de atmosfeer weer. Volgens de onderzoekers sluiten het verloop van temperatuur en CO2 gehalte naadloos op elkaar. De komende tijd zal de discussie met klimaatsceptici daarover nog wel even doorgaan. Maar een van de bekendste klimaatsceptici, Richard Muller, is om en is overgestapt naar het andere kamp.

 

 

Op 29 juli kwam de Amerikaanse onderzoeksgroep Berkeley Earth met nieuwe gegevens over de opwarming van het landgedeelte van de aarde. De metingen gaan nu terug tot 1753, honderd jaar vroeger dan eerdere metingen. De gemiddelde temperatuur van het aardoppervlak is de laatste 250 jaar met 1,5 graad gestegen, waarvan 1 graad sinds 1950. Voor de periode tussen 1753 en 1850 zien we drie vulkaanuitbarstingen die de temperatuur op aarde tijdelijk omlaag duwden. Het zijn historisch bekende uitbarstingen zoals die van de Gunung Tambora in Indonesië en de Laki op IJsland in 1783 (zie grafiek).

Vulkanen stuwen bij uitbarstingen grote hoeveelheden as naar de atmosfeer waardoor zonlicht terug de ruimte inkaatst en de temperatuur daalt. Periodiek terugkerende zonnevlekken hebben volgens de onderzoekers een ‘verwaarloosbare’ invloed op het broeikaseffect.

 

De zandmotor bij Ter Heijde: bouwen met de natuur

 
Voor de kust bij Ter Heijde is het eens zo smalle strand onherkenbaar veranderd. Waar eens badgasten bij vloed elkaar tussen de Delflandse Hoofden verdrongen op het slinkende strand ligt nu een grote zandvlakte waar botten en tanden van mammoet, neushoorn, bever en paard worden gevonden. De zogenaamde zandmotor is bedoeld om het westen van het land langer boven water te houden. In plaats van verdediging op bestaande duinen en dijken is voor de aanval vooruit gekozen. Wind, golven en stroming verspreiden de komende twintig jaar het opgespoten zand langs de kust tussen Hoek van Holland en Scheveningen. Het vormt daar nieuw strand en duin, dat beschermt en extra ruimte biedt voor natuur en recreatie. Het is een moderne vorm van bouwen met de natuur, iets waar ons lage land altijd goed in is geweest.

Sleephopperzuigers halen het zand tien kilometer uit de kust en leggen het op de juiste plek. Met het zand komen levende schelpdieren en ook fossielen mee. Foto AvBH

Het schiereiland voor de kust bij Ter Heijde meet 128 hectare, net zoveel als 256 voetbalvelden. Zaterdag mocht ik mee op excursie. In latere bijdragen meer over de prachtige vondsten.